Seizmičko istraživanje
Prije sprovođenja stvarnih aktivnosti na istraživanju,
sprovode se različita geološka i geofizička ispitivanja, kao dio procesa koji
se naziva "prospecting". Ova ispitivanja imaju za cilj
identifikovanje mogućnosti, tj. prospekciju, pronalaženja nafte i gasa. Najveći
dio ovih ispitivanja se sprovodi prije ili tokom faze licenciranja, pri čemu
kompanije zainteresovane za učešće na nadmetanju imaju uvid u prikupljene
podatke i kupe ih, kako bi napravili sopstvenu interpretaciju, procijenili
mogućnost nalaženja nafte i gasa i proučili rizike vezane za
istraživanje.
U slučaju Crne Gore, već su izvedena različita
istraživanja, kao dio ranije preduzetog prospektinga. Ona uključuju oko 3,500
km seizmičkih reflektivnih profila, urađenih tokom ranijih godina - 1979, 1983,
1984, 1985, 1986, 1988 i 2000 i 3D seizmičke podatke dobijene na površini od
311 Km2, slika 3. Osim toga, na raspolaganju su i podaci o kopnenim i
podmorskim bušotinama. Oni uključuju litološke podatke, podatke o bušotinama,
jezgra bušotina i geohemijske podatke. Slika 1 predstavlja dobijene 2D
seizmičke (narandžaste linije), 3D seizmičke (zeleni blokovi) profile i
istražne bušotine (crni krugovi). Delineacija blokova je predstavljena sivim
linijama.
Slika 1. Postojeći seizmički
podaci i podaci iz bušotina u Crnoj Gori
Interpretacija
dobijenih podataka je omogućila identifikaciju nekoliko prospekata unutar zone
istraživanja. Nekoliko Pliocenskih prospekata je identifikovano na dubinama
između 700 m i 1,300 m, u vodama dubine od 75 do 120metara.Površina ovih
prospekata je pokrivena 3D seizmičkim podacima i rizik za sprovođenje
istraživanja se, na osnou indikativne prirode gasa, procjenjuje na srednji do
nizak. Takođe je identifikovana i mogućnost akumulacija nafte unutar
Mezozojskih karbonata. I Mezozojski i Paleogeni karbonati predstavljaju
primarnu metu u podmorju Crne Gore, s obzirom da takva nalazišta daju značajne
količine nafte i gasa. Operater bi najvjerovatnije trebao da izvede dodatna
istraživanja na licu mjesta (geološka i geofizička, kao i istraživanja životne
sredine) tokom faze istraživanja, prije nego predloži definitivno mjesto
bušenja i transportuje opremu za bušenje. Ovo se zahtijeva radi bolje
lokalizacije prospekata i od kritičnog je značaja za ispitivanje morskog dna i
plitkih zona, kako bi se mogle predvidjeti opasnosti pri bušenju.
Takva
istraživanja mogu uključiti, ali nisu ograničena na:
- Batimetrijska
mjerenja, za dobijanje digitalnog modijela terena morskog dna u visokoj
rezoluciji;
- Skeniranje
morskog dna sonarom, da bi se identifikovale koje osobine morskog
dna je kreirao čovjek a koje su prirodne, na cijeloj
površini oblasti interesovanja;
- Profilisanje
ispod morskog dna, da bi se dobila kontinuirana slika veoma visoke rezolucije
geoloških uslova na manjim dubinama ispod morskog dna;
- Magnetometarska
ispitivanja, da bi se istražili željezni objekti koji leže na morskom dnu
ili su pokopani na malim dubinama, u pokušaju da se identifikuje pozicija
kablova, cjevovoda ili napuštenih bušotina koje se ne mogu detektovati
akustičkim ispitivanjima. Za preciznije rezultate ili mjerenja blizu
velikih struktura kao što su platforme, može se koristiti gradiometar, za
mjerenje magnetnog gradijenta između dva ili više magnetometara, koji su
postavljeni blizu jedan drugom.
- 2D
višekanalna seizmička ispitivanja visoke rezolucije, da bi se istražili
geološki uslovi na vrhu bušotine, na predloženim lokacijama bušenja u
cijeloj oblasti. Ukoliko postoje prethodna 3D seizmička ispitivanja, ona
se smatraju odgovarajućom zamjenom za ovo ispitivanje.
- 3D
višekanalna seizmička ispitivanja visoke rezolucije, specifično
dizajnirana za svaku
lokaciju gdje početna razmatranja ili postojanje rasjeda ukazuju da su
plitke sekcije ili postojeći uslovi posebno kompleksni.
- Uzimanje
uzoraka morskog dna, da bi se potvrdile analize sa lica mjesta za morsko dno i
plitke segmente tla ispod dna u oblastima koje su definisane tokom istraživanja
lokacije, ili ranije definisane, tokom teoretskih analiza. Za usidrenu
platformu bi moglo biti neophodno da se za analizu pribave plitki uzorci
morskog dna koristeći set alata odgovarajući za karakteristike dna (bager,
zatvoreni sempler, cilindrični sempler, gravitacioni sempler, vibracioni
sempler ili test penetracije konusa (CPT)). Dobijene uzorke treba propisno
označiti, a po potrebi otpremiti na kopno radi analize. Ako je cilj
uzorkovanja da se definišu eventualna osjetljiva područja, treba se
pobrinuti da se uzme i kontrolni uzorak izvan tog područja.
- Fotografije
morskog dna, da bi se potvrdili akustički podaci i omogućilo ispitivanj pojedinačnih
oblasti od interesa koje su identifikovane tokom istraživanja.
Obim istraživanja koja se vrše iz vazduha zavisi od
vrste i kvaliteta postojećih podataka, dubine vode i vrste opreme za bušenje
koja će se koristiti. Bez obzira na vrstu opreme za bušenje, ukupna dubina
ispod morskog dna do koje se sprovode ispitivanja treba da bude najmanje 200 m
dublje od planirane dubine za postavljanje prve presurizacione komore, ili do
1,000 m dubine ispod morskog dna, šta je dublje od to dvoje. Postojeći paketi
3D podataka mogu da zamijene gore navedena dodatna ispitivanja, ukoliko se
njihova specifikacija poklapa sa industrijskim standardima, u suprotnom se mogu
poboljšati djelimičnim izvođenjem gore navedenih istraživanja.
Tokom seizmičkih
istraživanja na moru, brod koji se sporo kreće (obično brzinom između 4 i 6
čvorova) za sobom vuče uređaj za emitovanje zvučnih impulsa (niz vazdušnih
topova). Zvuk se odbija od morskog dna i brodski kompjuteri registruju i
obrađuju seizmičke podatke, dajući geološki profil podmorja. Geofizičari
proučavaju te podatke, kako bi identifikovali potencijalna nalazišta nafte i
gasa. 3D brodovi imaju višestruke emitere (obično od 4 do 20), dužine od 3 do 6
km, koje vuku na međusobnom razmaku do 120 m, slika 2.
Slika 2. Ilustracija principa
na kome se izvode seizmička istraživanja u podmorju
Izvori zvuka (obično poznati kao "vazdušni
topovi") su podvodni pneumatski uređaji, iz kojih se vazduh pod visokim
pritiskom odašilje u vodu. Vodeni topovi impuslno proizvode ove
visokoenergetske niskofrekventne zvučne talase (poznate kao "udari")
i odašilju ih prema morskom dnu, odakle se oni šire kroz tlo ispod morskog dna.
Seizmički talasi se odbijaju od formacija stijena ispod morskog dna i vraćaju
ka površini mora, gdje baterije prijemnika (hidrofona), instaliranih unutar
kablova strimera, detektuju odbijenu seizmičku energiju. Izvor zvuka je
potopljen u vodu, obično na dubinu od 5 do 10 m.